بررسی «داستان در داستان» در ادبیات ایران و آلمان (با تمرکز بر ریشه‌های شرقی آن)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته مقطع دکتری دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استادیار زبان و ادبیات آلمانی دانشگاه تهران

چکیده

با توجه و بررسی ادبیات ایران و آلمان مشاهده می شود که چارچوب داستان در داستان که روشی شرقی است و از راه ایران به ادبیات اروپایی راه یافته، در ایران و اروپا با هدف­های مختلفی به کار برده شده است. در اروپا و به­خصوص در آلمان، شیوه به­کارگیری داستان در داستان گونة جدیدی در ادبیات داستانی را پدید آورد که در آغاز به عنوان یکی از ویژگی‌های گونة ادبی نوول (رمان یا داستان) شناخته شد. نظریة شهباز (سمبل نقطة عطف یا چرخش داستان) که برای نوول ارائه شد، به عقیدة برخی از ادباء لازم دانسته شده است، ولی برخی دیگر از ادباء به آن چندان پایبند و معتقد نبوده‌اند. روش داستان در داستان با اهداف گوناگونی به کار برده شده است. در ادبیات ایرانی، نویسندگان این گونه داستان‌ها با به­کارگیری روش داستان در داستان، بیشتر قصد روان­درمانی فرد روان­پریش را دنبال می­کردند؛ در صورتی که نویسندگان آلمانی هدف دیگری را مد نظر داشته‌اند که با هدف نویسندگان ایرانی در کاربرد این روش تا اندازه‌ای متفاوت است. این تفاوت در دوره­های مختلف ادبی اروپا نیز از یکدیگر متمایزند. در این مقاله ابتداء ویژگی­ها و تفاوت­های به­کارگیری شیوه داستان در داستان و سپس با ارائه چند مثال از ادبیات ایران و آلمان، ریشه­های شرقی و نیز علل و اهداف کاربرد این مقوله مورد نقد و بررسی قرار می­گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studying Application of Story in Story in the German and Iranian Literature with considering of its Oriental Characteristics

نویسندگان [English]

  • Kambiz Safiie 1
  • Mohammad Hossein Haddadi 2
چکیده [English]

One could see, considering German and Iranian Literatures, that Story in Story, as an oriental Technique, which penetrated from Iran to European literature, has been applied in different ways in Iran and Europe. The Mode of application of Technique created a new Genre in Fiction in Europe and especially Germany, which firstly has been assigned as Characteristics of Novel. Some Scholars saw  Falkentheorie  (as Symbol of turning point or reversal in the Story) in the Novel as essential, but others did not take it seriously. Main Objective of Iranian Authors, using Story in Story, was to psychotherapy of psychotic people. But European Authors applied the Technique in different Manner. Obviously, one sees the Difference in various literary Epochs. The Paper is concentrated on Description of these Differences; furthermore, using some Examples from oriental and occidental literatures, the Paper analyses Features of Story in Story.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Story in Story
  • enlightenment
  • novel
  • psychosis
  • Ringparabel

بهجت، حمیده.(1385). عقاید روشنگری لسینگ در نمایشنامة ناتان حکیم، پژوهش زبان­های خارجی، دانشکده زبان های خارجی دانشگاه تهران، شماره 34.

پراپ، ولادیمیر.(1386). ریخت شناسی قصّه های پریان، ترجمة فریدون بدره ای، چاپ دوم،تهران: انتشارات طوس.

تروایک، باکنر.(1390).  تاریخ ادبیات جهان، جلد چهارم، ترجمة عربعلی رضائی،تهران: نشر فرزان.

تقی زاده، صفدر.(1374). مجموعة سخنرانیها و مقالات نخستین سمینار بررسی مسائل رمان در ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

حافظ.(1382). دیوان، به تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی،تهران: انتشارات گنجینه.

خانلری، زهرای.(1375). فرهنگ ادبیات جهان، چاپ اول، تهران: انتشارات خوارزمی.

دستغیب، عبدالعلی.(1374). مجموعة سخنرانیها و مقالات نخستین سمینار بررسی مسائل رمان در ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

رهنما،تورج. (1383). یک عمر در خدمت دو فرهنگ، به کوشش سوزان گویری، چاپ اول، تهران: انتشارات بهجت، تهران.

سعدی.(1368). گلستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، چاپ اول،تهران: انتشارات خوارزمی.

شمیسا، سیروس.(1383). داستان یک روح، چاپ ششم،تهران: انتشارات فردوس.

همو.(1385). نقد ادبی (ویرایش دوم)، تهران: نشر میترا.

فیروزآبادی،سید سعید.(1383). بازتاب ادبیات آلمانی در ایران، چاپ اول، تهران: نشر پیام خاور.

کتاب مقدس.(1995). ترجمة تفسیری، شامل عهد عتیق و عهد جدید، انجمن بین‌المللی کتاب مقدس.

گوته، یوهان ولفگانگ فن.(1383). دیوان غربی- شرقی، ترجمه ی محمود حدّادی، چاپ اول،تهران: نشر بازتاب نگار.

ولک، رنه- وارن اوستین.(1390). نظریه ادبیات، ترجمه ی ضیاء موحد و پرویز مهاجر، چاپ سوم،تهران: انتشارات نیلوفر.

هزار و یک شب.(1378). تهران: نشر اقبال.

 

 Arnold, P.J.(1923). Strorms NovellenbegriffIn :Zeitschrift für Deutschkunde 37 o.O.

Boccaccio, G.(1965). Der Decameron, München.

Eckermann, J.P.(1955). Gespräch mit Goethe in den letzten Jahren seinesLebens. Hrsg. Von Fritz Bergemann. Wiesbaden.

Glase, H., u .(1973). a., Wege der deutschen Literatur, Ulstein Verlag, Frankfurt a.M.., Berlin, Wien.

Goldammer, P.(1967). Der Briefwecshel zwischen Theodor Storm und   Gottfried Keller,Hrsg, von Peter Goldammer. Berlin.

Grabert, W., und Mulot, A.(1971).Geschichte der deutschen Literatur,Schulbuch­ Verlag, Muenche.

Heyse, P.(1871)., Deutscher Novellenschatz,Hrsg. Hermann Kurz, Bd. 1, München.

Kafka, F.(1975). Der Prozess,Fischer Verlag, Frankfurt a.M.

Lessing, G.E.(1990). Nathan der Weise,Reclam, Stuttgart.

Novalis.(2004).Heinrich von ofterdingen,Hrsg. Wolfgang FruheWald, Reclam, Stuttgart.

Schiller, F.(1968). Don CarloS,Reclam Stuttgart.

Sophkles.(1989). König ödipus, Reclam Stuttgart.

Tieck, L.(1829). Schriften, Bd. 11, Berlin.

Walgner, H.(1995). Theodor Storm, der Schimmelreiter,Reclam, Stuttgart.

Wiese, B.(1971). Novelle,Metzler Verlag, Stuttgart.